Türkiye’nin üretim ve ihracat odaklı büyüme stratejisinde büyük önem taşıyan yeni yatırım teşvik programı kapsamında teşvik belgesine sahip yatırımcıların bir takım hakları ve yükümlülükleri bulunmaktadır. Yatırım süresince dikkat edilmesi gereken hususlar aşağıda sıralanmıştır.

Yatırımcıların Hakları ve Yükümlülükleri

I- Yatırım Teşvik Belgesi ve Onaylanmış Yerli ve İthal Makine-Teçhizat Listeleri

Yatırımcı tarafından yapılan başvuruya istinaden Yatırım Teşvik Programı kapsamındaki Bölgesel, Büyük Ölçekli, Stratejik veya Genel teşvik uygulamalarından herhangi birine göre desteklenmesi uygun görülen projeler için Ekonomi Bakanlığı Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü tarafından Yatırım Teşvik Belgesi düzenlenmektedir. Bu belge, yatırım projesinin uygulama kapsamına alınmasıyla ilgili çeşitli bilgileri, faydalanılacak teşvik araçlarını ve proje değerlerini içermekte olup, belge ile birlikte proje kapsamında yer alması uygun görülen yerli ve ithal makine-teçhizata ilişkin listeler onaylanmaktadır. Yatırımcıya verilen Yatırım Teşvik Belgesi ve onaylanmış yerli ve ithal makine-teçhizat listeleri, projenin gerçekleştirilmesi sürecinde ve sonrasında belgede yer alan teşvik araçlarının Maliye Bakanlığı, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu, Bankalar ve ilgili diğer kurumlar tarafından uygulanmasında kullanılmaktadır.  Bu belgeler ayrıca, yatırım projesinin gerçekleştirilmesi sürecinde ve tamamlandıktan sonra Ekonomi Bakanlığı tarafından yapılacak işlemlerde de kullanılmaktadır.

Yatırımcı, projenin faydalandığı teşvik uygulamalarının gerektirdiği koşulları karşılamak kaydıyla Yatırım Teşvik Belgesinin sabit yatırım tutarının yüzde ellisinin üzerindeki artış veya azalışlar ile belgede kayıtlı yatırım yeri, yatırım cinsi, yatırım konusu, vergi dairesi, vergi numarası, firma ünvanı, kapasite, yatırım tutarı gibi bilgilere ve değerlere ilişkin değişiklik talebinde bulunabilir.

Yatırım Teşvik Belgesi verildikten sonra yatırımcı tarafından alınması  planlanan makine ve teçhizatın fiyatlarının yada adetlerinin değişmesi durumunda makine ve teçhizat listeleri revize edilerek onaylanır. Ancak her bir makine ve teçhizat itibarıyla yüzde yüze kadar fiyat artışı veya yüzde elliye kadar fiyat azalışlarında listelerde herhangi bir değişikliğe ve onaya  gerek olmadan ilgili işlemler yürütülebilir. Yatırıma başlama tarihinden sonra temin edilen, ancak makine teçhizat listelerinde yer almayan makine ve teçhizatın proje ile uyumlu olanları, teşvik belgesi kapsamında temin edilmiş sayılmak suretiyle belge kapsamına dahil edilebilir.

II- Yatırım Projesinin Süresinin Uzatılması

Yatırım Teşvik Belgesine konu yatırım projesinin belgede öngörülen sürede tamamlanması gerekmektedir. Yatırımcı tarafından, yatırıma başlanılması ancak makul sebeplerle projenin öngörülen sürede tamamlanamayacağının öngörülmesi durumunda, Ekonomi Bakanlığı Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü’ne veya belgeyi düzenleyen yerel birime, Yatırım Teşvik Belgesi ve Yatırım Takip Formu ile birlikte başvuru yapılarak süre uzatımı talebinde bulunulabilir. Başvuruya istinaden uygun görülmesi durumunda proje için Yatırım Teşvik Belgesinde kayıtlı yatırım süresinin yarısı kadar ek süre verilebilir.

Ayrıca yatırım süresi içerisinde ilgili kambiyo mevzuatında yer alan ödeme şekillerinden herhangi biri ile ithalat işlemlerine başlanılmış veya bedeli kısmen ya da tamamen ödenmiş ancak ithalatı gerçekleştirilememiş makine ve teçhizatın ithaline, yatırım süresi bitiş tarihini izleyen dört ay içerisinde, gümrük idarelerince belge kapsamında sağlanan destek unsurları uygulanmak suretiyle izin verilmektedir.

III- Yatırım Tamamlama Vizesi

Yatırımcının, öngörülen süre veya alınan ek sürenin bitimini takip eden altı ay içinde yatırım projesinin tamamlama vizesinin yapılması için Yatırım Teşvik Belgesini düzenleyen yerel birime veya Ekonomi Bakanlığı, Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü’ne başvuruda bulunması gerekmektedir. Genel Müdürlük, yatırımların tamamlama vizesi işlemleri için kendi yetkili uzmanlarını görevlendirebileceği gibi yerel birimleri, bankaları veya yatırımın bulunduğu il valiliğini de görevlendirebilir.

Yatırım tamamlama vizesine ilişkin işlemler için yatırımcı tarafından Yatırım Teşvik mevzuatı kapsamında belirlenen bilgi ve belgelerin hazırlaması gerekmektedir. Tamamlama vizesi için görevlendirilen yetkililer tarafından yapılan ekspertiz işlemleri sonucunda yatırımın gerçekleşme değerleri ile birlikte tamamlama vizesi şerhi, Yatırım Teşvik Belgesi üzerine kaydedilir.

IV- Devir, Satış, İhraç, Kiralama

Yatırım tamamlama vizesi yapılmış teşvik belgesi kapsamındaki makine ve teçhizatın devir, satış, ihraç veya kiralanması, söz konusu yatırım mallarının satın alınma tarihinden itibaren beş yıl geçmesi durumunda serbesttir. Beş yılını doldurmamış makine ve teçhizata ilişkin devir, satış, ihraç, kiralama işlemleri ise yatırım bütünlüğünün bozulmaması veya bütünü ile birlikte yapılması şartı ile Ekonomi Bakanlığı, Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü’nün iznine tabidir.

V- Finansal Kiralama İşlemleri

Yatırım Teşvik Belgesi kapsamında yer alan makine ve teçhizatın tamamı veya bir kısmı finansal kiralama yolu ile de temin edilebilir. Finansal kiralama şirketinin gümrük vergisi muafiyeti ve KDV istisnası desteklerinden yararlanabilmesi için, Yatırım Teşvik Belgesi sahibi yatırımcı ile sözleşme yapmış olması ve Belgeyi düzenleyen ilgili merci tarafından finansal kiralamaya konu makine ve teçhizat listesinin onaylanmış olması gerekmektedir.

VI- Yatırım Teşvik Uygulamalarından Yararlanan Yatırımcının Yükümlülükleri

Yatırım Teşvik Programına ilişkin mevzuat hükümlerine aykırı davranan, Yatırım Teşvik Belgesindeki kayıt ve koşulları yerine getirmeyen, Yatırım Teşvik Belgesi ile diğer belgelerde tahrifat yapan, sahte ve muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleyen veya kullanan, yanlış ve yanıltıcı bilgi veren, diğer kurum, kuruluş veya firmalara karşı yükümlülüklerin yerine getirilmemesi nedeniyle icra veya iflas yoluyla yapılan işlemler de dâhil belge kapsamındaki makine ve teçhizatı öngörülen sürelerden önce satan veya satılmasına sebebiyet veren, Yatırım Teşvik Belgesinde öngörülen sürede yatırımları tamamlamayan, belirlenen asgari yatırım tutarlarına uymayan yatırımcıların Belgeleri iptal edilir ve yararlanılan destekler kısmen veya tamamen geri alınır.

VII- Teminatla İthalat

Teşvik belgesi almak üzere müracaat edilmiş, ancak teşvik belgesine bağlanmamış yatırımlara ilişkin makine ve teçhizatın ithaline, Bakanlığın uygun görüşüne istinaden Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca, teşvik belgesi kapsamında muafiyet tanınabilecek ve istisna edilebilecek vergi ve kesintilerin toplam tutarı kadar teminatın alınması suretiyle müsaade edilebilir.

VIII- Yatırımların Nakli

Büyük ölçekli yatırımlar ile bölgesel teşvik uygulamaları kapsamında gerçekleştirilen yatırımların, işletmeye geçiş tarihinden itibaren asgarî beş yıl süre ile bulunduğu bölgede faaliyette bulunması gerekir. Ancak, yatırım Bakanlıktan izin alınması, yatırım konusunun taşınılacak bölgede desteklenecek konular arasında yer alması ve varsa fazladan yararlanılan desteklerin iade edilmesi kaydıyla diğer bölgelere taşınılabilir.

IX- Yatırım Konusu Değişikliği

Yatırımcı talebine istinaden yürürlükteki mevzuat hükümleri çerçevesinde bölgesel ve sektörel kısıtlamalar da dikkate alınarak, teşvik belgesi üzerinde yatırım konusuna ilişkin değişiklik yapılabilir.

X- Belge Zayi

Zayi olan teşvik belgesi veya eki belgeler döner sermayeye her bir belge için yatırılan üçyüz Türk Lirası karşılığında yeniden tasdik edilebilmektedir.